Over CAL-XL

Laboratorium voor kunst en samenleving

Community Art Lab-XL is het Nederlandse laboratorium voor kunst en samenleving. We hebben een advies-, lab- en netwerkfunctie. We werken met koplopers die met artistieke interventies het verschil willen maken in maatschappelijke ontwikkelingen. We zijn gespecialiseerd in het opimaliseren en legitimeren van deze participatieve kunstpraktijen. Ons motto is: het kan (nog) meer en beter!  Kunst is een oproep tot avontuur en biedt ons speelruimte om nieuwe beelden, relaties en competenties te ontwikkelen in een tijd van grote maatschappelijke transities. We zoeken synergie en chemie tussen polariteiten als artistieke en sociale kracht, arm en rijk, leef- en systeemwereld, culturele en maatschappelijke organisaties, praktijk en theorie, lokaal en internationaal. Wat ons drijft is een krachtige mix van cultureel ondernemerschap en maatschappelijk engagement. 

In onze adviesfunctie kan je ons inhuren voor het gezamenlijk ontwikkelen, documenteren en/of onderzoeken van participatieve kunstpraktijken. We beschikken over verschillende instrumenten en methodieken en bieden ook workshops en trainingen aan.   
In onze labfunctie zijn we kennispartner van programma's die in een bepaald gebied of op een specifiek thema een meerjarige cultuurimpuls ontwikkelen en uitvoeren. Begin 2016 zijn dat Lab Arnhem, Lab Brabant, Lab Friesland en het Midlands Arts Lab.
In onze netwerkfunctie zijn we een platform voor culturele en maatschappelijke partners die participatieve kunstpraktijken sterker willen positioneren in het publieke domein. We richten ons daarbij vooral op de lokale overheid, opdrachtgevers en fondsen die - volgens ons - meer zouden kunnen doen met de kracht van kunst in maatschappelijke ontwikkeling.

Meer informatie over deze drie fucties vind je onder de betreffende kopjes. Je kunt ook direct contact met ons opnemen. Zie onder contact.

Wat zijn participatieve kunstpraktijken? 

Onder participatieve kunstpraktijken verstaan we kunstprojecten die aan de volgende criteria voldoen: ze zijn contextueel, artistiek, participatief en transformatief. Daartoe rekenen we onder andere de betere varianten van community arts, sociaalartistieke praktijken en social design. Met participatieve kunstpraktijken geven kunstenaars een artistiek antwoord op een maatschappelijke vraag van een specifieke groep burgers. De co-creatie tussen geactiveerde burgers en profesionele kunstenaars levert synergie op en resulteert in waarde-creatie in termen van nieuwe verbeelding, verbindingen en vermogens. Dat draagt dan weer bij aan empowerment in termen van persoonlijke ontwikkeling, sociale cohesie, publieke beeldvorming en fysieke leefbaarheid. Participatieve kunstpraktijken  onderscheiden zich binnen de professionele kunsten vanwege de cocreatie tussen professionele kunstenaars en actieve burgers. Het onderscheidt zich binnen de amateurkunst vanwege het streven naar nieuwe maatschappelijke verbindingen. Vanuit die kwaliteiten brengt het de professionele en amateurkunst weer midden in de samenleving. En de samenleving heeft kunst nodig om oude patronen te kunnen doorbreken en nieuwe relaties te leggen. Om nieuwe cultuur te kunnen produceren die betekenis geeft aan de samenleving van nu en van morgen. Niet alleen voor de elite maar ook en vooral voor de gewone burger die behoefte heeft aan een eigen betekenis gevend kader in een turbulente en globaliserende wereld.

Wat is de voorgeschiedenis van CAL-XL

De voorlopers van CAL-XL zijn het Community Arts Lab Utrecht (CAL-Utrecht) en het Landelijk Platform Cultuuraanjagers (LPC). Deze clubs deden het prima maar hadden een beperkt bereik. Rond 2009 gaven zowel lokale al landelijke organisaties het signaal af dat er behoefte was aan een landelijk expertise punt voor Community Arts. In 2010 werd een consultatie gedaan in ‘het veld’ door een team van kwartiermakers. Daarbij werd geconstateerd dat de bovenstaande kracht en noodzaak van community arts gelijk haar zwakte is. Community arts is in haar doelstellingen en uitvoering per definitie crosssectoraal georiënteerd en methodisch geavanceerd (koppeling sociaal en artistiek, koppeling ontwikkeltheorie en -praktijk).  De dagelijkse praktijk laat zien dat daar een groot gebrek aan is - en een grote urgentie om dat beter te krijgen - maar dat maakt ook dat we met community arts proberen het welhaast onmogelijke toch werkelijkheid te laten worden. Per saldo leverde dat een beeld op van een groeiend aantal veelbelovende praktijken die echter in de waan van de dag veel te geïsoleerd blijven en kwetsbaar zijn voor mismatches tussen sociale en artistieke beleidsterreinen en tussen theorie en praktijk. In het veld zagen we daardoor minder kwantiteit, kwaliteit en vooral continuïteit dan je op basis van de potentie zou mogen verwachten. Een bundeling van krachten was daarom op haar plaats.

CAL-XL is daarom in 2010 ingericht als een platform waar vertegenwoordigers van verschillende sectoren en van theorie en praktijk elkaar kunnen ontmoeten, een gemeenschappelijke taal kunnen ontwikkelen en samen nieuwe stappen kunnen ondernemen. Te beginnen met de koplopers maar vooral ook gericht op nieuwe makers en partners om het draagvlak te vergroten. CAL-XL werd een taskforce met ZIMIHC, destijds nog steunfunctie van de provicie Utrecht, als projecteigenaar met als partners de landelijke organisaties Kunstfactor en Cultuurnetwerk (nu LKCA), Kunstenaars&Co (nu Cultuur-Ondernemen) en Movisie. Daarbij sloten zich een aantal zelftandige koplopers aan: ABF Cultuur, CoP Cultuurimpuls en Urban Paradoxes. De partnerorganisaties detacheerden ieder, voor een aantal uur per week, een koploperin in het kernteam van CAL-XL. Daarnaast werd CAL-XL medegefinancierd door het Fonds voor Cultuurparticipatie. De algemene projectleiding was in handen van Sikko Cleveringa (ZIMIHC) en Ingrid Docter (LKCA). De overige kerngroepleden waren Jasmina Ibrahimovic (ZIMIHC), Finn Minke (LKCA), Krista Heijster (Cultuur-Ondernemen), Jeroen Saris (CoP Cultuurimpuls), Jan Brouwer (ABF Cultuur) en Sandra Trienekens (Urban Paradoxes). In het begin was ook Simon van Dommelen van de partij vanuit CoP Cultuurimpuls. Later kwam Diane Frenay erbij als zelfstandig ondernemer. De kerngroep kwam regelmatig bij elkaar om de gezamenlijke koers te bepalen, maar werkte vooral in kleiner verband met koplopers op locatie aan de realisatie van concrete producten en diensten. Dit heeft t/m 2014 zo gefunctioneerd.

In 2015 is het accent verschoven naar een coalitie van Laboratoria als basis voor de organisatie. De landelijke organiaties verdwijnen daarmee iets naar de achtergrond. De functie van het kernteam komt daarmee ook te vervallen. Het jaar 2015 was ook een jaar van komen en gaan van Labs. In 2016 begint de nieuwe opzet zich te voegen met de Labs in Arnhem, Brabant, Friesland en de Midlands.

Meer informatie

Hieronder staan de belangrijkste projectplannen en verslagen met betrekking tot CAL-XL.

CAL-XL tusenstand 2013-2014
CAL-XL tussenstand 2013-2014 (bijlage 1 en 2)
CAL-XL projectplan 2013-2014
CAL-XL verslag over 2010-2012
CAL-XL projectplan 2010-2012

Pierre Rutgers